Seyyid Rez Nehc-ul Belaxe

Pir kes hene ku nav wan miriye

Pir kes j hene ku p esern xwe sax in

Li bal eqilmenda mir nay hesab kirin

Kes ku esern wek v kitb hebin

Baxerz

Xwendevann giranbiha ev kitba li dest we de tercuma kitba Nehc-ul Belax (rka xweş baş axaftin) ye. Ev kitb komek ji axaftin gotinn mr bawerdara, Imam El (e.s.) ne, selamn Xwed l bin. Alim mezin pir zana Seyid Rez ev axaftinn mr bawerdaran li Receba sala 400- h. heyv, bi v away hn dibnin li s pişka de berhev kiriye.

Pşiya ku em derheq v kitb merheln tercume tehqq ap kirina w de hinek zanna pşkş we ezza bikn, ya baş ew e em digel nivser w herend kurt nas bibn:

Wiladet: Alim pir mezin Eb-ul Hesen Muhemmed kor Huseyn ku p naznav Seyid Rez hatiye nas kirin, li sala 359- h. li Bexday hatiye dinyay. Ev alim giranqedr digel hebna riĥek mezin xwe parziy ji zuriyeta Pxember Xwed (s) b. Ev zanay dn li malbatek pir bi qedr qmet de hatiye dinyay neseba w li pnc babka de digh imam heft y Ehl Beyta Pxember, yan Imam Musay Kazim (selam selat Xuda li ser wa b).

Dayika Seyid Rez j jinek qabil alime seyid bye. Nav w Fatime ye ji neviyn Nasir Kebr e ku li s babka de digh imam ar y mala Pxember (s) yan Imam Zeynel Abidn kor Imam Huseyn selam Xwed li wa b. Ji v binemal gelek alimn mezin yn d j rabne, yk ji wan bir w y mezintir Seyid Murteza y Elem ul huda ye, ew hem ilm zannn eql neql ku li cihana islam de hebn xwendin pişt Şx Mufd rber ya ilm ya peyrewn Ehl Beyt bi hviya w ve b.

Meqam, Terbiye Zeka Seyid Rez:

Seyid Rez kesatiyek pir mezin li cihana Islam de hebye, binemala w j hem ji aliy bab ve hem ji aliy dayk ve pir bi qedr qmet bye. Tarx dinivsin ku: Şx Mufd alim berket y w zeman bye, ew li mehela Kerx ya Bexday de jiyaye li mizgefta w mehel de dersa dn daye pir feqiyn w hebne. Ew şevek li xewna xwe de dibn ku Hezret Fatima kea Pxember (s) dest Hesen Huseyn girtine hat bal got: Ey Şx! Eva herdu korn min bielimne hukmn dn (fre fiqh bike).

Ew ji ber v xewn şaş dib heyr dimn, heta sibeh ku di mizgeft, wek dinr Fatima kea Nasir digel end jina hatin mizgeft ew dest d korn xwe Seyid Eliy Murteza Seyid Muhemmed Rez girtine hat got: Cenab Şx! Ez hatime de tu eva herdu korn min bielimn hukmn dn şeret nşa wan bik.

Seyid Rez bin deh saliy ra des avtiye xwendin pir bi viyan ders xwendiye heta ku hca balix neby ilmn li w herm de dihatan xwendin hem xilas kirin. Li deh saliy de dest avtiye nivsna şiran v gav ew şirn li deh saliy de nivsiyn li dwana w ya şiran de hatine parastin. Li 17 sal ya xwe de des avtiye ders dan li 20 sal ya xwe de ji hem ilm zannn li zeman w de heyn behremend bye.

Li 21 sal ya xwe de yan li sala 380- h. bye xwey s meqamn mezin, yan: Neqabet (Neqabet, li w zeman de nav teşklat kombestek b ku xwe li Seyyida Talibiya dikira xudan kar barwa r ve dibiran. Ev kombest di gelek ciha iqn xwe hebn ji bona res her iqek digotan neqb ewa hemiyan j vca mezinek berpirsyarek hebn ku digotan neqb-un nuqeba. Ev mezin he, ji nav zanatirn xwey esl nesebtirn layiqtirn seyyidn Ehl Beyta Pexember (s.a) dihatan bijartin. Seyid Rez li il s saliy de gihaye v meqam. Zanna pitir li v derheq de li kitba Ehkamu-s sultaniye ya Mawerid sefha 94 de bixwnin) Serpşiya heciyn mala Xwed berpirsyar ya Keb Çavdr ya li ser dwana girtina heq mezlman maye bi hviya w ve. Li 29 saliy de naznav Şerf Ecel li 31 saliy de Şerf Rez j re hat dayn li sala 403 h. de j b Neqbn-Nuqeba . (Ji bona nas kirina zdetir ya v seyyid alim mezin binrin kitbn jr: El-xedr / c.4, s.182; Yetuymet-ud dehr, Sealib / c.3, s.116; Tarxa bexdad/ c.3, s.246; Kamil a ibn Esr/ c.9, s.89; El Muntezem, ibn Cewz/ c.7, s. 279; kitbn dairet-ul mearifa)

Seydayn Seyid Rez: Nivseran nav 14 seydayn Seyid Rez li kitbn xwe de nivsne, ku li bal her yk hinek ilm xwendine, hinek ji wan ev in: 1- Seyraf, ku Seyid Rez li 13 sal ya xwe de li bal feqat kiriye. 2- Ebdullah Merzban, wefatkiriy sala 384 h. 3- Ibn Cinn y Musil, ku Seyid Rez li kitba El Mecazatu-nnebewiyye de pir gotin ji w grane. 4- Ebdurrehm ibn Nebate, wefatkiriy sala 395 h. 5- Alim Malik mezheb, Eb Ishaq Teber. 6- Ebdullah kor Muellim, Şx Mufd, wefatkiriy sala 413 h.

Hinek ji feqiyn Seyid Rez: Seyid Rez gelek feq gihandine derecn bilind ilm zann mirovn pir bereket li ber dest w rabne, hinek ji wan ev in: Şx Ts, wefat 460 h. Ibn Quddame, wefatkiriy 486 h. Seyid Ebdullah Curcan, Ebbekir Nşabr y Xuza, Seyid Eb-ul Hesen bin Bendar ...

Wefata Seyid Rez: Ev Seyid seyday giranqedr li 6- Muherrema sala 406- hicr y heyv di temen 47 saliy de li Bexday wefat kiriye bedena w ya şerf li mala w de li mehela Kerx ya Bexday hatiye veşartin. Ev seyday j p eser dewsn paş xwe ve hiştn wek bab kalkn xwe yn qenc zana nav xwe li tarx de hişt, ku i caran nay ji br kirin.

Eser şnewarn Seyid Rez: Em dikarn ji d aliyan ve li ser eser şnewarn v seyday giranqedr baxivn:

1- Esern nivsand. 2- Esern nehatn nivsandin. Ji nav esern w yn ne ji qism nivsar, em dikarin behsa medresa w ya bi nav Dar-ul ilm bikn, li v medres de gelek alim zana hatine terbiyet kirin heta bi 150 sala paş wefata w j ev medres dewam kiriye alimn mezin wek Şx Ts ji v medres rabne.

Ema esern w yn nivsar j pir in, eva esern w yn pir biha, nav w li nav komgeha ilm de sax hiştiye herend bedena w ne li nav wan de ye l bel nav w her li nav nava de heye wek str dibiriq. Merhm Emn li kitba Xedr de ji 19 esern w yn edeb, tarx, riway Quran nav biriye, ku: Mecazat-u asar in nebewiyye, Muteşabihat-ut tenzl, Mean-el Quran, Resail, Dwana şiran ev kitba giranbiha ya li dest we da, yan Nehc-ul belaxe ji esern qelem yn w ne.

Nehc-ul belaxe: Ibn eb Hedd ku şerhek ji Nehc-ul belax ra nivsiye dibj: Ev kitb, bin kelam Xwed ser kelam beşer ra ye. Seyid Rez ev kitba heds, eqdey, ilm, exlaq, ictima edebiyat li s qismeta de ji kelam mr bawerdara Imam El (s) berhev serhev kiriye.

Qism ewil: 241 xutbe axaftinn mr bawerdara ne.

Qism duw: 79 name nivsokn mr bawerdara ne ku ew (s) ji dost dijmina ra nivsne.

Qism sisiy: 480 gotinn kurt bi ĥikmet in ku ji nav axaftinn w hatine bijartin.

Seyid Rez bi xwe dibj: Ev axaftinn li v kitb de hatn kom kirin ne hem axaftinn Imam El (s) in; belk hinek ji axaftinn w ne ku ji cihet fesahet belaxet ve pir hjay ne. Ji ber v yk hn dibnin hinek xutbe ji d s rzka ne zdetir in, hem kes dizan ku xutbeyek eger b xwendin, muheqeq ji w qas hat nivsandin, dirjtir e. Dellek d j li ser v gotin ev e ku navre navre her car dinivs: we min xutbetin lehu eleyhi sselam- yan: Hinek ji axaftina w ye evahe j nşan did ku axaftina w hem ne nivs ye.

Hafizn Nehc-ul belax: Ji zeman cenab Seyid Rez (re) heta ro roj gelek kes hebne ku Nehc-ul belaxe ji ber kirine. Ji xeyr v j iko bi av kitba riway li v kitb t nrn ji kevin de heta niha alim zanayan bi hayjman, ev kitb nivsne dest dest gerhaye heta ro hatiye parastin gihaye dest me j. Ser gotina alimn lkol, 167 nusxn pir kevin ji Nehc-ul belax li kitbxann seraser dinyay de hene. Jiber kirina Nehc-ul belax ji zeman sax ya Seyid Rez ve desp kir heta ro berdewam e berew zde bn e. Qaz Cemaluddn Muhemmed bin Huseyn Kaşan yk ji wan kesa ye ku li zeman sax ya Seyid Rez de Nehc-ul belaxe jiber kiriye, her wiha nav zanayn hjay: Muhemmed Farq seyday pir zana Seyid Muhemmed Yeman tarxzan edb meşhr Şx Muhemmed Hesen y Amul li nav jiberkern Nehc-ul belax de hatine nivsandin.

Şerhn Nehc-ul belaxe: Ji ber biha dana v kitb, ji aliy alimn zanave wek awa gelek kesa ev kitb jiber kirn, geleka j şerh haş j re nivsne, ser gotina lkoln Nehc-ul belax, heta niha zdetir ji 400 şerh haş li ser v kitb hatine nivsn bi gelek zimanan hatiye tercume kirin.

Xwey kitba Xedr (c4. R,192-186) dibj: Şerh kirina Nehc-ul belax ji ax Seyid Rez ve desp bye hevax w cenab Seyid El y Nesr ewiln kes e ku ev kitb şerh kir. Piştre j ev kar dewam kiriye.

Hinek ji nivsern van şerha:

Fezlullah rawend, wefatkiriy 511 h.

Eb ul hesen beyheq, wefat: 516 h.

Qutboddn rawend, wefat: 573 h.

Muhemmed kor Omer Teber, wefatkiriy sala 606 h.

Ebo hamid Izzeddn, meşhr biy bi ibn eb hedd, wefatkiriy sala 655 h.

Ibn sa y bexdad, wefatkiriy 674 h.

Ibn meysem behran (s şerh nivsne, mezin, navinc bik) wefatkiriy 679 h.

Sedudn mesd bin Omer şaf Teftazan wefatkiriy sala 791 h.

Seyid Ebdullah Şubber (du şerh nivsne) wefatkiriy sala 1242 h.

Hec hebbolah xwiy (xwey minihac ul bera) wefatkiriy sala 1356 h.

Şx Muhemmed Ebduh Misr, wefat kiriy sala 1323 h.

Krd ya Nehc-ul belax: Ev kitba giranbiha ku bi v away rk pk, ketiye dest we ezzn ferheng dost da, zehmetek pir zde pve hatiye kşan heta bi v away hat hazir kirin. Min, wergerandiye ser ziman Krd, p re komek ji ehl qelem li ser kar kirine, hineka Krd ya w serast kirine hineka metin raber kirine digel tercum hineka ew p kampyuter nivsne xeletn w girtine durist kirne. Karn hazir kirn li muessesa Seyda li bin avdr ya Seyda Seyid Mubarek Huseyn de pk hatiye heta bi v şikl ap bye ketiye dest we xwendevana da.

Seyda zanayn ku Nehc-ul belaxe dtine, dizanin ev kitb kitbek pir giran iqa tu bj mena w zehmet e, pkve fesahet belaxet e kelmn ku tda bikar hatn pir xerb gohl neby ne, bo nimne em dikarin ji p heshana giran ya mena Nehc-ul belax ra misalek bidin: Cenab Subh Salih, seyday edebiyat ilahiyata zanngeha Lubnan ji bona w qas ku ehl lkoln piek rihet bibin bo fhm kirina v kitb, luxet bje yn w mene kirne. Carna li ristkek 6 kelmey de ihtiyac zaniye ku 5 kelmn w mene bik (binrin: Xutba 165 195). Carna j li axaftinek 18 rzik de lazim zaniye ku 38 kelman ronah bik (binrin: x. 91-eşbah).

Li tehqqa w de ku ev kitb li 500 rupern bik de hatiye ap kirin, lazim dtiye ku 5031 kelme bn mene kirin, yan ji bona mirovn Ereb zan seyda ehl ilm j lazim dtiye ku li her ruper de deh kelman mene bik heta bikarin behr j bibin mena w bizanin.

Br ann xwest:

1. Ewn li ser Nehc-ul belax kar kirn dizanin ku ev kitb nusxn zehf hene, li nav van nusxan de min nusxa cenab seyda Subh Salih bijart tercume kir. Helbet li cihn lazim de min jimara nusxa seyday Feyzul Islam j daye. Her wiha li dmahk de j me cedwela ixtilafa ar nusxan aniye.

2.Tercume tehqq li ser metn Ereb y kitb pk hatiye.

3. Ez pir xebitme ku ji aliyek ve eyn mena Ereb by km zde kirin bnim ji aliy d ve j ji bona rihet fhm kirn rewan bn grek edebiyata Krd pve biim.

4. Li despka xutbe naman da, carna zdetir ji qas li kitb de hat, hinek zannn lazim min l zde kirne, ji bona tevlhev nebn min ew kiriye di navbeyna heyvok da.

5. Ne ez ne hevaln d ku arkar kirine, nabjin ku ev kar kmas tda nne, heta em nabjin j ku ji v baştir nab. L gotina me ev e ku em bi niyetek pak pir xebitne ku kmas yn v kar kmtir bin. Û Xwed kerem dik: Kes zdey ji karna xwe ne berpirsyar e.

Li vder ez ji hem zana lkol ehl ilm dixwazim ku eger kmasiyek ket ber av wan ji me ra bjin de ku bi hez kirina Xwed em ew li apn d de rast durist bikn, Xwed ji we raz b.

Li ser v nşan br hizrn xwe ji me re bjin:

seyda@seydan.com

Seyid El y Huseyn y BOHTÎ

Remezana sala 1425 h. heyv

Beraber sala 2005 mladi